Ai chịu trách nhiệm pháp lý khi trẻ gặp tai nạn tại trường mầm non?

Tai nạn trong môi trường mầm non là điều không ai mong muốn. Nhưng khi sự cố xảy ra, câu hỏi lớn nhất luôn là: Ai chịu trách nhiệm? Luật quy định rất rõ, và phụ huynh nên nắm để bảo vệ con đúng pháp luật và tránh bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch.

Quy định chung về bồi thường

Trong các trường hợp gặp tai nạn xảy ra ở trẻ em, thường gây thiệt hại đến sức khoẻ, thậm chí là tính mạng của các em, vì vậy, bài viết này tập trung phân tích về khía cạnh bồi thường thiệt hại do bị xâm phạm sức khoẻ tính mạng.

Theo khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015: “Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác”. Về nguyên tắc, người gây ra thiệt hại thì có trách nhiệm bồi thường, khi xảy ra tai nạn, các quý thầy cô, quý phụ huynh cần xác định chủ thể trong quan hệ pháp luật bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng để có căn cứ yêu cầu bồi thường đúng quy định.

Bộ luật Dân sự phân định một số trường hợp bồi thường thiệt hại cụ thể và có thể liên quan đến tai nạn của trẻ nhỏ tại cơ sở giáo dục mầm non như sau: Điều 597 – Bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra (trong trường hợp cán bộ, nhân viên, giáo viên của cơ sở giáo dục mầm non có lỗi dẫn đến tai nạn cho trẻ); Điều 599 – Bồi thường thiệt hại do người dưới mười lăm tuổi, người mất năng lực hành vi dân sự gây ra trong thời gian trường học, bệnh viện, pháp nhân khác trực tiếp quản lý (trong trường hợp tai nạn xảy ra do trẻ khác gây ra khi đang học tập, sinh hoạt tại trường); Điều 601- Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra (trong trường hợp nhà trường vi phạm các quy định quản lý bảo quản nguồn nguy hiểm cao độ trong công trình, cơ sở vật chất dẫn đến tai nạn cho trẻ) và Điều 604, 605 – Bồi thường thiệt hại do cây cối, nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra.

Tuy nhiên không phải mọi trường hợp bên gây ra thiệt đều phải bồi thường. Trong một số trường hợp bất khả kháng, bên gây ra thiệt hại đã bằng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép nhưng nguyên nhân gây ra tai nạn không thể khắc phục được thì không phải bồi thường theo quy định tại khoản 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015. Trong thực tiễn xét xử, chủ thể gây thiệt hại phải chứng minh được mình đang trong trường hợp bất khả kháng, đã bằng mọi biện pháp cần thiết, khả năng cho phép để ngăn chặn nhưng thiệt hại vẫn xảy ra và căn cứ vào chứng cứ hợp pháp, Hội đồng xét xử sẽ đưa ra phán quyết có buộc chủ thể có nghĩa vụ bồi thường hay không.

Trách nhiệm của nhà trường (cơ sở giáo dục)

Nhà trường là chủ thể bị xem xét trách nhiệm trước nhất vì có nghĩa vụ trực tiếp chăm sóc, bảo vệ cho học sinh, trẻ em trong thời gian học tập, sinh hoạt tại trường. Theo Bộ luật Dân sự hiện hành, nguyên nhân gây ra tai nạn xuất phát từ cơ sở vật chất, trang thiết bị thuộc sự quản lý, quyền sở hữu của nhà trường thì căn cứ theo Điều 601 (Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra), Điều 604, 605 (Bồi thường thiệt hại do cây cối, nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra) nhà trường có thể chịu trách nhiệm bồi thường.

Dù vậy, nhà trường sẽ không chịu trách nhiệm bồi thường nếu nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật người đang chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ trái pháp luật phải bồi thường thiệt hại theo khoản 4 Điều 601. Nguồn nguy hiểm cao độ bao gồm phương tiện giao thông vận tải cơ giới, hệ thống tải điện, nhà máy công nghiệp đang hoạt động, vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, thú dữ và các nguồn nguy hiểm cao độ khác do pháp luật quy định.

Tai nạn còn xuất phát từ chính hành vi nghịch ngợm, thiếu hiểu biết của trẻ gây ra cho nhau dẫn đến những thương tích đáng tiếc. Theo khoản 1 Điều 599 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì “Người chưa đủ mười lăm tuổi trong thời gian trường học trực tiếp quản lý mà gây thiệt hại thì trường học phải bồi thường thiệt hại xảy ra”. Điều này đặt nặng trách nhiệm quản lý, kiểm soát hành vi của trẻ của cơ sở giáo dục nói chung và trường mầm non nói riêng, bởi trẻ em chưa có đầy đủ nhận thức, ý thức về sự nguy hiểm cho toàn bộ việc làm của mình. Mặc dù vậy, nhà trường sẽ không phải nhận trách nhiệm bồi thường nếu chứng minh được mình không có lỗi trong quản lý và trong trường hợp này, cha, mẹ, người giám hộ của trẻ phải bồi thường theo quy định tại khoản 3 Điều 599 của Bộ luật này.

Trách nhiệm của giáo viên và bảo mẫu

Giáo viên, bảo mẫu là những chủ thể tiếp xúc trực tiếp, có nhiệm vụ chăm sóc, quản lý các em học sinh trong thời gian học tập tại trường. Vì thế khi có thiệt hại xảy ra, không thể không kể đến trách nhiệm của các thầy cô, bảo mẫu trực tiếp đứng lớp. Tại các trường mầm non công lập, các thầy cô, cán bộ quản lý, nhân viên công tác tại trường phải tuân thủ các tiêu chí về phòng chống tai nạn thương tích trong cơ sở giáo dục mầm non quy định tại Thông tư 45/2021/TT-BGDĐT. Tại các cơ sở giáo dục mầm non dân lập, các cấp quản lý cũng dựa trên các tiêu chí này để xây dựng Quy chế nội bộ, ban hành và buộc cán bộ, nhân viên, giáo viên tuân thủ nghiêm ngặt nhằm bảo vệ an toàn cho trẻ một cách tốt nhất.

Giáo viên/bảo mẫu nếu có hành vi thiếu quan sát, bất cẩn, làm sai quy trình dẫn đến tai nạn cho trẻ, họ có thể bị xử lý kỷ luật, nặng hơn là trách nhiệm hình sự, phải bồi thường lại giá trị để khắc phục trực tiếp cho gia đình hoặc gián tiếp thông qua nhà trường. Tuy vậy, trong phần lớn trường hợp, nhà trường có trách nhiệm bồi thường, bởi giáo viên/bảo mẫu là người được giao nhiệm vụ để thực hiện công việc của nhà trường. Điều 597 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định chi tiết như sau: “Pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được pháp nhân giao; nếu pháp nhân đã bồi thường thiệt hại thì có quyền yêu cầu người có lỗi trong việc gây thiệt hại phải hoàn trả một khoản tiền theo quy định của pháp luật”.

Mặt khác, với những hành vi bạo lực của cá nhân giáo viên, bảo mẫu, nhân viên tại trường tác động lên trẻ thì họ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội Cố ý gây thương tích theo Điều 134, tội Hành hạ người khác theo Điều 140 hoặc tội Giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017.

Trách nhiệm của cơ sở y tế (nếu liên quan)

Nếu trẻ được đưa đi cấp cứu nhưng bệnh viện lại thực hiện sai quy trình dẫn đến tình trạng nặng hơn, thì trách nhiệm sẽ được xem xét theo Luật Khám chữa bệnh. Tuy nhiên, nhóm trường hợp này khá hiếm và chỉ được đặt ra khi có sai sót chuyên môn rõ ràng trong quá trình điều trị.

Phụ huynh có chịu trách nhiệm không?

Phụ huynh không phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với các tai nạn xảy ra tại trường, nhưng vẫn có trách nhiệm phối hợp như cung cấp đầy đủ thông tin sức khỏe của trẻ, ký các giấy tờ liên quan và hỗ trợ trong quá trình xử lý sự cố. Chỉ trong trường hợp phụ huynh cố tình che giấu tình trạng bệnh của trẻ khiến nhà trường không thể xử lý đúng, họ mới bị xem xét trách nhiệm.

Khi nào công an vào cuộc?

Cơ quan điều tra sẽ vào cuộc khi tai nạn có dấu hiệu bỏ mặc trẻ, vi phạm quy định nghề nghiệp, bạo hành hoặc gây hậu quả nghiêm trọng như tử vong hay thương tật nặng. Khi đó, trách nhiệm của người liên quan có thể chuyển thành các tội danh hình sự như “Vô ý làm chết người”, “Cố ý gây thương tích” hoặc “Hành hạ người khác”, tùy theo mức độ và bản chất vi phạm.

Phụ huynh cần làm gì để bảo vệ con và quyền lợi của mình?

Đây là phần quan trọng nhất giúp phụ huynh giữ thế chủ động thay vì bị động khi xảy ra sự cố.

●   Trước hết, cần yêu cầu lập biên bản sự việc với đầy đủ thời gian, nhân sự và tình huống, đồng thời có chữ ký của giáo viên và ban giám hiệu.

●   Tiếp theo, phụ huynh nên thu thập bằng chứng như camera lớp, hành lang, sân chơi, hình ảnh thương tích, cũng như lời kể của trẻ hoặc nhân chứng.

●  Sau đó, có quyền yêu cầu nhà trường hỗ trợ chi phí điều trị gồm viện phí, theo dõi lâu dài và bồi thường nếu có di chứng.

●   Đồng thời, cần đề nghị làm rõ trách nhiệm cá nhân khi giáo viên hoặc bảo mẫu sai quy trình. Nếu trường không hợp tác, phụ huynh có thể gửi đơn lên Phòng Giáo dục để cơ quan này kiểm tra, xử lý và buộc trường bồi thường.

●   Trong các trường hợp nghiêm trọng, khi sức khỏe hoặc tính mạng của trẻ bị đe dọa, việc báo công an là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của trẻ.

Trách nhiệm pháp lý khi trẻ gặp tai nạn không thuộc về một bên duy nhất mà được xác định dựa trên lỗi và mức độ vi phạm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhà trường luôn là đơn vị bị xem xét trách nhiệm đầu tiên, sau đó là giáo viên/bảo mẫu, còn phụ huynh có đầy đủ quyền yêu cầu bồi thường và làm rõ trách nhiệm theo quy định pháp luật. Khi giữ được sự tỉnh táo và hiểu đúng luật, phụ huynh sẽ bảo vệ con một cách vững vàng, minh bạch và đàng hoàng — đúng tinh thần rõ ràng, trách nhiệm và không bỏ qua bất kỳ yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến trẻ.